'अर्थपूर्ण जीवनाचा समाजात शोध' घेण्यासाठी २००६ साली डॉ. अभय आणि डॉ. राणी बंग यांनी तरुणांसाठी विकसित केलेली शिक्षणप्रक्रिया म्हणजे 'निर्माण'...

समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी विविध समस्यांचे आव्हान स्वीकारणा-या व त्याद्वारे स्वत:च्या आयुष्याचा अर्थ शोधू इच्छिणा-या युवा प्रयोगवीरांचा हा समुदाय...

'मी व माझे' याच्या संकुचित सीमा ओलांडून,त्यापलीकडील वास्तवाला आपल्या कवेत घेण्यासाठी स्वत:च्या बुद्धीच्या,मनाच्या व कर्तृत्वाच्या कक्षा विस्तारणा-या निर्माणींच्या प्रयत्नांचे संकलन म्हणजे "सीमोल्लंघन"!

गेल्या तीन महिन्यातील निर्माणींच्या धडपडींचे थोडक्यात पण नेमके वृत्त आपल्यासाठी घेऊन येतील अमोल amolsd07[at]gmail[dot]com आणि सतीश गिरसावळे girsawale.sg[at]gmail[dot]com व सीमोल्लंघन टीम!

निर्माणबद्दल अधिक माहितीसाठी - http://nirman.mkcl.org; www.facebook.com/nirmanforyouth

Saturday, 30 August 2014

मेळघाटातील मुलांच्या शिकवणीची केमिस्ट्री...

गेल्या जून महिन्यात निर्माण २ च्या डॉ. प्रियदर्श तुरे ला भेटायला गेली असताना पल्लवी मालशे (निर्माण ५) ला कळलं की त्याच्याकडे मेळघाटातून त्याच्या ओळखीची काही मुलं आली होती, बारावी, PMT चा अभ्यास करायला. त्या मुलांना केमिस्ट्री नि फिजिक्स शिकावातानाचे अनुभव तिच्याच शब्दात-
“त्या मुलांशी बोलल्यावर कळलं, की त्यांच्या गावाकडच्या शाळेत, केमिस्ट्रीसाठी शिक्षकच नाहीयेत! आणि फिजिक्स चे सर नियमित येत नाहीत आणि नीट शिकवत नाहीत. मग ते पास कसे होतात? तर परिक्षेच्या वेळी फक्त 'रिकाम्या जागा भरा' हा प्रश्न सोडवून आणि इंटर्नल मार्क्स च्या मदतीने ते पास होतात. त्यांना केमिस्ट्री, फिजिक्स नीट शिकायलाच नव्हतं मिळालं आणि याउलट माझ्यासाठी हे विषय शिकणं हा आनंददायी अनुभव होता. म्हणून मी ठरवलं होतं की आपल्यासाठी हा अनुभव जितका चांगला होता; तितकाच चांगला अनुभव या मुलांना द्यायचा प्रयत्न करायचा...
            मग पहिले chemistry-II शिकवणं सुरु केलं. त्यात अकरावीतले काही topics basic concepts समजावेत म्हणून घेतले. पहिले त्यांना नक्की किती येतं, कुठपासून समजवायला सुरुवात करावी हे न कळल्यामुळे थोड्यावेळ आम्हाला गडबडल्यासारखं झालं. आमची 'लय' नव्हती मिळत. असं वाटत होतं की यांचा इंटरेस्ट नाहीये यात… मग मात्र आपण जे शिकत आहोत, 'ते का आहे? ते जर नसतं तर काय झालं असतं ?' हे  सांगायला सुरुवात केली. (मला जितकं माहित होतं, तितकं…) मग त्यांचा इंटरेस्ट जाणवायला लागलाआणि मलाही मजा यायला लागली.
उदाहरणार्थ, organic compounds साठी IUPAC nomenclature नसतं, तर आपण त्या compounds ना कुठपर्यंत नावं देऊ शकलो असतो? त्यातही काय प्रॉब्लेम आले असते, हे आम्ही नावं देऊन पाहिलं. मग IUPAC nomenclature शिकलो. मग मात्र compounds ना नावं देण्याचा आणि नावावरून compound चा formula ओळखण्याचा नादच त्यांना लागला! 'एखादी गोष्ट 'कळण्यातला' जो आनंद असतो, तो त्यांना मिळत होता! मग पुस्तकातले काही प्रश्न त्यांना सोडवायला दिले. त्यातून ते विचार कसा करतात, कुठे त्यांना अडचण जाते, ते कळायचं. मग तेवढी शंका दूर केली की त्या विषयातली clarity वाढली!
तिथे ते याशिवायही बरंच काही शिकत होते. त्यांचा स्वयंपाक आणि घरातली सगळी कामं ते "टीमवर्क"ने पूर्ण करायचे. चुका झाल्या, तरी कोणाला दोष देत न बसता चूक सुधारण्याचा प्रयत्न असायचा. प्रियदर्श दादा त्यांना योगासन, प्राणायाम, कराटे शिकवायचा; वाचनासाठी खूप पुस्तकं होती त्याच्याकडे! शिवाय तो काही फिल्म्सही दाखवायचा. अशा प्रकारे त्या घरात राहत असतानाच ते 'learning' चा आनंद घ्यायचे. (एक दिवस त्यांच्या सोबत राहून मी सुद्धा हा आनंद घेतला!) 'गाडीचे licence काढणे, पुढच्या शिक्षणासाठी चौकशी करायला संबंधित संस्थांमध्ये जाणे, अशी कामे ते नवख्या गावात स्वतःच्या भरवशावर करत होते, आणि त्या अनुभवातून शिकत होते.  
हे सगळं ते करायचे कारण प्रियदर्श दादा म्हणायचा, की "आपण "हे" करू शकतो, आणि "ते"  नाही करू शकत अशी बंधनं आपणच आपल्यावर लादलेली असतात. अशी बंधनं एकेक करून आपल्याला तोडायची आहेत, आणि यातूनच आपल्यांना खात्री होईल की आत्मविश्वासाच्या जोरावर आपण काहीही करू शकतो!
ही त्याची कल्पना मला माझ्या आयुष्यातही टेस्ट करायचीये!”

स्रोत: पल्लवी मालशे, pallavi.malshe@gmail.com   

No comments:

Post a Comment