'अर्थपूर्ण जीवनाचा समाजात शोध' घेण्यासाठी २००६ साली डॉ. अभय आणि डॉ. राणी बंग यांनी तरुणांसाठी विकसित केलेली शिक्षणप्रक्रिया म्हणजे 'निर्माण'...

समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी विविध समस्यांचे आव्हान स्वीकारणा-या व त्याद्वारे स्वत:च्या आयुष्याचा अर्थ शोधू इच्छिणा-या युवा प्रयोगवीरांचा हा समुदाय...

'मी व माझे' याच्या संकुचित सीमा ओलांडून,त्यापलीकडील वास्तवाला आपल्या कवेत घेण्यासाठी स्वत:च्या बुद्धीच्या,मनाच्या व कर्तृत्वाच्या कक्षा विस्तारणा-या निर्माणींच्या प्रयत्नांचे संकलन म्हणजे "सीमोल्लंघन"!

गेल्या तीन महिन्यातील निर्माणींच्या धडपडींचे थोडक्यात पण नेमके वृत्त आपल्यासाठी घेऊन येतील अमोल amolsd07[at]gmail[dot]com आणि सतीश गिरसावळे girsawale.sg[at]gmail[dot]com व सीमोल्लंघन टीम!

निर्माणबद्दल अधिक माहितीसाठी - http://nirman.mkcl.org; www.facebook.com/nirmanforyouth

Wednesday, 31 December 2014

पाकिस्तान – इंडिया पीपल्स फोरम फॉर पीस & डेमोक्रसी

पेशावरमध्ये दहशतवाद्यांनी घडवून आणलेल्या निष्पाप मुलांच्या कत्तलीनंतर भारताला घाबरून दहशतवाद्यांना प्रोत्साहन देण्याऐवजी भारत-पाक मैत्रीची गरज दोन्ही देशांत जाणवू लागली आहे. असाच प्रयत्न करणार्याी PIPFPDबद्दल अद्वैत दंडवतेचा पुढील लेख...

भाग ३ - सियाचीन
India and Pakistan are not fighting with each other in Siachen, they are both fighting the glacier, and nature takes its revenge by killing soldiers.” - Abbasi
Siachin Glacier and Surrounding areas
            १३ एप्रिल, १९८४ ला भारतीय सैन्याची एक छोटी तुकडी “मेघदूत” या अत्यंत गुप्त मोहिमेसाठी साठी सियाचीन येथील Salt-oro या शिखरावर पोहोचली. पुढील काही दिवसात तिने १८००० ते २०००० फूट उंची दरम्यान असणाऱ्या Bila fond La, Sia La, Indira Col या आणखी काही ठिकाणी ताबा मिळवला मात्र याच वेळी पाकिस्तानी सैन्याला याची माहिती मिळाली आणि त्यांनी देखील Salt-oro च्या खालील भागात चौकी स्थापन केली. पुढील काही वर्षातच सैन्याच्या या छोट्या तुकड्यांनी विशाल रूप धारण केले व सियाचीन पर्वत रांगांतील १०० किमी परिसरात पसरली आणि इथून सुरुवात झाली ‘Highest Battle Field on Earth’ म्हटल्या जाणाऱ्या सियाचीन प्रश्नाची.

            आज सियाचीनवर उंचीच्या ठिकाणी भारतीय सैन्याच्या चौक्या आहेत तर खालील भागात पाकिस्तानी सैन्याच्या. हे “Operation मेघदूत” भारतीय सैन्याचे आजपर्यंत चाललेले सगळ्यात मोठे Operation मानले जाते. २०१२ साली संसदेत विचारल्या गेलेल्या प्रश्नाला उत्तर देताना भारतीय संरक्षण खाते सियाचीन येथील छावणी टिकवून ठेवण्यासाठी दर वर्षी  सुमारे १००० कोटी रुपये खर्च करते अशी माहिती दिली गेली, तर पाकिस्तानमधील ज्येष्ठ वकील अस्मा जहांगीर याच्या अभ्यासानुसार पाकिस्तान याचसाठी दर वर्षी ३०० मिलियन डॉलर खर्च करते.
            २००३ सालापर्यंत Cease Fire agreement वर सह्या होईपर्यंत जवळजवळ रोज दोन्ही देशातील सैन्य एकमेकांवर गोळीबार करत होते. मात्र या काळात युद्धात मारल्या गेलेल्या सैनिकांशिवाय अत्यंत वाईट वातावरणामुळे भारताचे १००० पेक्षा जास्त सैनिक मारले गेले तर ३००० पेक्षा जास्त सैनिकांना कायमचे अपंगत्व आले. याहून जास्त पाकिस्तानी सैन्य मृत्युमुखी पडले किंवा मारले गेले. एका मिलिटरी रिपोर्ट नुसार सियाचीनला दर ३ दिवसांनी एक पाकिस्तानी सैनिक मृत्यमुखी पडतो.
            स्वतःच्या चौक्यांचे रक्षण करण्यासाठी दोन्ही देशांनी प्रशिक्षण शाळा, बंकर, शस्त्रास्त्राचा साठा करण्यासाठी मोठाले गोडाऊन बांधले आहेत, ज्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर केमिकल्सचा वापर करून बर्फाचे तुकडे करण्यात आले आहेत. याचसोबत अन्न शिजवण्यासाठी केरोसीनची पाईप लाईन टाकण्यात आली आहे ज्या द्वारे सर्व चौक्यांना केरोसीन पोहोचवले जाते.
            US मधील नील केमकर यांनी Stanford Environmental Law Journal मध्ये लिहिलेल्या एका रिपोर्टनुसार भारतीय आर्मी ऑफिसर सियाचीनचा उल्लेख “The world’s highest garbage dump” म्हणून करतात. यानुसार फक्त भारताकडूनच दर दिवशी ९०० किलो कचरा सियाचीनला टाकला जातो ज्यातील ४०% कचरा हा प्लास्टिक आणि मेटल हा असतो.
            या सर्व प्रकारामुळे सियाचीनयेथील बर्फ मोठ्या प्रमाणात वितळत असून मिलिटरी इंजिनिअरिंग, पुणे यांच्या एका report नुसार १९९१ पर्यंत तेथील तापमानात २.६ सेल्सिअस वरून १०.६ सेल्सियसएवढी वाढ झाली आहे. यानंतर मात्र यासंबंधीची माहिती नागरिकांसाठी उपलब्ध करण्यात आली नाही.
            याचेच विपरीत परिमाण नद्यांना येणाऱ्या अचानक पुरात दिसून येत आहेत. २०१० साली नुब्रा नदीला अचानक आलेल्या पुरात ३३ भारतीय जवानांचा मृत्यू झाला, तर ऑगस्ट, २०१० साली सियाचीन आणि लेह येथे झालेल्या ढगफुटीत २०० लोकांचा जीव गेला.
            सियाचीन येथील बदलेल्या वातावरणाचा परिणाम गिर्यारोहणावर देखील झालेला असून ७०च्या दशकात जिथे वर्षाला सरासरी ६५ लोक सियाचीन येथे गिर्यारोहणाला जात होते तीच आकडेवारी २०११ सालापर्यंत वर्षाला सरासरी ३५ वर आली आहे.
            आजपर्यंत अनेक चर्चांमधून दोन्ही देशांनी सियाचीनवरून सैन्य मागे घ्यावे असे सुचवण्यात आलेले आहे. पाकिस्तानची याला मान्यता असली तरी भारत याला तयार नाही. पर्यावरणीय दृष्टीकोनातून सियाचीन वरील सैन्य ही बाब जरी चिंताजनक असली तरी भारतीय सैन्याच्या ताब्यात वर नमूद केल्याप्रमाणे मोक्याच्या आणि वर उंचीच्या जागा आहेत. चीन आणि पाकिस्तानी सैन्याच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी अत्यंत उपयुक्त अशा या चौक्यांवरून सैन्य मागे घेण्यास भारत तयार नाही.
            पाकिस्तान इंडिया पीपल्स फोरम फॉर पीस & डेमोक्रसीने गेल्या काही वर्षापासून सियाचीन प्रश्नावर सतत चर्चेच्या माध्यमातून तोडगा काढण्याचा प्रयत्न केलेला आहे. सामान्य नागरिकांशिवाय, दोन्ही देशातील आर्मी ऑफिसर्सं, पर्यावरणतज्ञ यांच्या चर्चा घडवून विविध पर्याय सुचवण्याचा प्रयत्न केला आहे. याच संदर्भात मुंबई येथे झालेल्या चर्चेत पुढील मुद्यावर एकमत झाले.
·       सियाचीनमधून टप्प्या-टप्प्याने सैन्य काढून घेण्याच्या दृष्टीने १९९२ साली सुचवण्यात आलेल्या प्रस्तावित ठरावाच्या दृष्टीने पुढील पाऊले उचलण्यासाठी राजकीय नेत्यांसमवेत, जम्मू-काश्मीर तसेच लेह-लदाख मधील जनतेचे प्रतिनिधी, आर्मीमधील ऑफिसर व पर्यावरणतज्ञ यांची समिती बनवावी.
·       भारत-पाकिस्तान या दोन्ही देशांनी सियाचीनवरून एका ठराविक वेळेत सैन्य काढून घेण्यासाठी तसेच सियाचीन पर्वतरांगांवरील पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी पर्यावरणतज्ञ, शास्त्रज्ञ व Glaciologists यांची Joint-Task Force तयार करावी.
·       सियाचीनला “highest battlefiled on earth” हे बिरूद मिटवून “Mountain of Peace” हे जगातील एक सर्वोत्तम उदाहरण बनवण्यासाठी प्रयत्न करणे जेणेकरून येथे निर्माण झालेल्या पर्यावरणीय धोका टाळण्यास मदत होईल.
·       सियाचीन वर कार्यरत असलेल्या जवानांसाठी तसेच तेथे राहत असलेल्या सामान्य नागरिकांच्या पुनर्वसनासाठी निधी देण्यात यावा.
·       असे झाल्यास सियाचीन वर होत असेलेला दोन्ही देशांचा अमाप खर्च टाळता येईल व तो पैसा गरिबी निर्मूलन, शिक्षण व आरोग्यसेवा यांसाठी पुरवण्यात यावा.
              दोन्ही देशांच्या सैन्याच्या हालचालींमुळे सियाचीनचे पर्यावरणीय नुकसान, त्याचे तेथे पहारा देणाऱ्या सैन्याला भोगावे लागणारे परिणाम, त्यासाठी होणारा अमाप खर्च हे सगळे टाळता येण्यासारखे आहे का? असा प्रश्न जर उपस्थित झाला तर त्याचे उत्तर आहे “होय, हे टाळता येण्यासारखे आहे.” मात्र ते सहज शक्य नक्कीच नाही आणि याचे सगळ्यात मोठे कारण म्हणजे भारत आणि पाकिस्तान यांचा एकमेकांवरील अविश्वास. जोपर्यंत दोन्ही देशात परस्पर विश्वासाचे नाते निर्माण होत नाही तोपर्यंत सियाचीन आणि त्याच्याशी निगडीत अनेक प्रश्न तसेच राहणार, ज्याची किंमत मात्र तिथे राहणाऱ्या सामान्य नागरिकांना आणि पहारा देणाऱ्या दोन्ही देशांच्या सैन्याला भोगावे लागणार हे मात्र खरे!

संदर्भ:
·       www.pipfpd.org
·       Siachen: End to the Impasse? – Compilation of reports and articles on Siachen dispute published by Dialogue for Action unit of Programme for Social Action.
·       Indian and Pakistani proposal on Siachen,November, 1992

 क्रमशः 
स्रोत: अव्दैत दंडवते,, adwaitdandwate@gmail.com


No comments:

Post a Comment