'अर्थपूर्ण जीवनाचा समाजात शोध' घेण्यासाठी २००६ साली डॉ. अभय आणि डॉ. राणी बंग यांनी तरुणांसाठी विकसित केलेली शिक्षणप्रक्रिया म्हणजे 'निर्माण'...

समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी विविध समस्यांचे आव्हान स्वीकारणा-या व त्याद्वारे स्वत:च्या आयुष्याचा अर्थ शोधू इच्छिणा-या युवा प्रयोगवीरांचा हा समुदाय...

'मी व माझे' याच्या संकुचित सीमा ओलांडून,त्यापलीकडील वास्तवाला आपल्या कवेत घेण्यासाठी स्वत:च्या बुद्धीच्या,मनाच्या व कर्तृत्वाच्या कक्षा विस्तारणा-या निर्माणींच्या प्रयत्नांचे संकलन म्हणजे "सीमोल्लंघन"!

गेल्या तीन महिन्यातील निर्माणींच्या धडपडींचे थोडक्यात पण नेमके वृत्त आपल्यासाठी घेऊन येतील अमोल amolsd07[at]gmail[dot]com आणि सतीश गिरसावळे girsawale.sg[at]gmail[dot]com व सीमोल्लंघन टीम!

निर्माणबद्दल अधिक माहितीसाठी - http://nirman.mkcl.org; www.facebook.com/nirmanforyouth

Monday, 14 January 2019

सीमोल्लंघन - ऑक्टोबर ते डिसेंबर २०१८




मुखपृष्ठआशुतोष पारखेनिर्माण 
ashutoshparkhe@gmail.com

या अंकात



नमस्कार मित्रमैत्रिणींनो...

सर्वांना नवीन वर्षाच्या हार्दिक शुभेच्छा!
समाजात असंख्य प्रश्न आहेत. काळानुरूप हे प्रश्न बदलतात, उत्क्रांत होतात, नव्याने उत्पन्न होतात. आणि त्या प्रश्नांना भिडण्याचा ध्यास, वृत्ती आणि कृती प्रत्येक काळात दिसतेच. माणूस समुहात राहत असल्याने दुसऱ्या माणसांबद्दल किंवा निसर्गाबद्दल सहवेदना ही निसर्गानेच त्याला दिलेली देणगी आहे. ह्या दृष्टीकोनातून समाजातील प्रश्न, विषमता, अन्याय, नैतिक ऱ्हास यांविरुद्ध केलेली प्रत्येक कृती हे माणसाचं जीवशास्त्रीय कर्तव्य (बायोलॉजीकल ड्युटी) आहे.
नव्या वर्षात मी माझे जीवशास्त्रीय कर्तव्य पार पडण्यासाठी काय पाऊले उचलली किंवा उचलणार याची आपण सर्वजण नोंद घेऊया. ह्या अंकात अशाच काही जीवांच्या कर्तव्याच्या कहाण्या घेऊन आलो आहोत. तुम्हाला त्या कशा वाटल्या हे आम्हाला नक्की कळवत चला.
नवीन वर्ष तुम्हा सर्वांना आरोग्यदायी, आनंदी आणि अर्थपूर्ण जावो!

निर्माण ९ निवड प्रक्रिया
सामाजिक प्रश्नांवर काम करू इच्छिणाऱ्या तरुणांची नवी फळी तयार करण्याहेतू गेले काही महिने महाराष्ट्रात निर्माण ९ शिबीरमालिकेची निवडप्रक्रिया जोरात सुरु होती. ह्या वर्षी निर्माण ९ साठी तब्बल ९२२ अर्ज महाराष्ट्रातून आणि राज्याबाहेरून आले. आतापर्यंत आलेले हे सर्वाधिक अर्ज आहेत. महाराष्ट्राबाहेरील इतर राज्यातून ८० पेक्षा अधिक अर्ज ह्या वर्षी आले, ज्यात एम्स दिल्ली, एम्स रायपुर, आयआयटी मद्रास, आयआयटी वाराणसी, आयआयएम इंदौर, आयसर भोपाल अशा राष्ट्रीय शैक्षणिक संस्थांतील युवांचा समावेश आहे.
अर्जछाननी आणि मुलाखतींच्या प्रक्रियेतून जाऊन निर्माण ९ ह्या शिबीरमालिकेसाठी २०६ युवांची निवड करण्यात आली आहे, ज्यात मागच्या वर्षीच्या ११ जणांचाही समावेश आहे. ह्या वर्षीच्या निवडप्रक्रियेतही पुढच्या शिबीरमालिकेसाठी निर्माण १० साठी १६ युवांची आगाऊ निवड करण्यात आली आहे. निवडप्रक्रियेसाठी निर्माण टीमचे महाराष्ट्रभर फिरणे झाले, तेव्हा बऱ्याच निर्माणींना आणि त्यांच्या कुटुंबियांना भेटता आले.
निर्माण ९ निवडप्रक्रियेसाठी प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्षरित्या मदत करणाऱ्या सर्व मित्रमैत्रिणींचे आभार!

निर्माण ९.१ अ शिबीर
निर्माण ९ शिबीरमालिकेतील गटाचे पहिले शिबीर २६ डिसेंबर, २०१८ ते ३ जानेवारी, २०१९ या दरम्यान शोधग्रामला पार पडले. “तारुण्यभान ते समाजभान” अशी थीम असलेल्या निर्माण ९.१ अ शिबिरात एकूण ५३ शिबिरार्थी सहभागी झाले होते.

  •      स्वतःच्या लैंगिकतेविषयी, भावनांविषयी, मूल्यांविषयी, प्रेरणांविषयी, स्वप्नांविषयी निरोगी समज तयार होणे.
  •  ‘स्व’चा विस्तार स्वच्या पलीकडे जाऊन वेगवेगळ्या सामाजिक प्रश्नांविषयी जाणीव वाढणे, समाजातील मुख्य आव्हानांची ओळख होणे.
  •  अर्थपूर्ण आयुष्य, जीवनातील ध्येयाविषयी स्वतःसाठी स्पष्टता यावी.
ही काही मुख्य उद्दिष्टे या शिबिराची होती.
            वयात आल्यावर जागृत होणारे कुतूहल आणि पुरुष प्रजनन इंद्रिये हा विषय अम्मांनी समजावून सांगितला. डॉ. आरती आणि अमोलने स्वचा स्वीकार, अमोलने सामाजिक विषमता हे विषय समजावून सांगितले. माया स्टोरी, जितो जितना जीत सको अशा खेळांतून स्वतःसाठी काही मुल्ये शोधण्याचा सर्वांनी प्रयत्न केला. अमृतने सर्चच्या कामाबद्दल सांगताना एखाद्या सामाजिक संस्थेकडे कसे बघावे या प्रश्नाच्या उत्तराचा शोध घेतला. सामाजिक काम करण्यामागे माझ्या प्रेरणा काय आहेत, याचे आत्मपरीक्षण केले, वेगवेगळ्या पुस्तकांतून सामाजिक-राजकीय-आर्थिक परिप्रेक्ष विस्तारले, सतीशने घेतलेल्या सेशनमधून माझी आर्थिक गरज आणि आर्थिक नियोजन समजून घेतले. गावात एक दिवस घालवल्यावर तिथल्या प्रश्नांवर निरीक्षणे नोंदवली. पी. साईनाथ यांच्या विदर्भातील शेतकरी आत्महत्येवरील कामावर आधारित निरोज् गेस्टही डॉक्युमेंटरी पाहिली.
            शेतकरी आत्महत्येचा प्रश्न सतीशने एका सरकारी रिपोर्टचा आधार घेऊन समजावून सांगितला. जुईने निर्माणी ज्या ‘एमर्जिंग अडल्टहूड’ या वयोगटात आहेत, त्याच्या वैशिष्ट्यांबद्दल सांगितले. शिबिरात मिलिंद बोकील यांनी “सामाजिक संस्थांची समाजात भूमिका काय” यावर सुंदर मांडणी केली. तसेच “महात्मा गांधी ह्या काळात प्रासंगिक का आहेत” या प्रश्नावरही मिलिंद काका बोलले. मंदारने (निर्माण ४) पानी फाउंडेशनचा त्याचा प्रवास आणि स्वानंदने (निर्माण ७) विश्वाचा व्याप आणि त्यात मानवप्राण्याचे स्थान यावर शिबिरार्थ्यांशी चर्चा केली. नायनांनी शिबिरात झालेल्या प्रश्नोत्तरीत शिबिरार्थ्यांशी गप्पा मारल्या. आणि शेवटच्या दिवशी आपल्यासाठी एका मोठ्या ध्येयाचा विचार करून पुढील सहा महिन्यांसाठी स्वतःचा कृतीकार्यक्रम सर्व शिबिरार्थ्यांनी बनवला.
            निर्माण परिवारात नव्याने दाखल झालेल्या निर्माणींचे स्वागत!

आदिती आणि स्वप्नील निर्माण टीममध्ये दाखल
मुळची चंद्रपूरची आदिती पिदुरकर (निर्माण ८) नुकतीच निर्माणच्या कार्यकारी टीमचा भाग झाली आहे. आदितीने नागपूरहून इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेतले आहे. ‘हिताची’ या कंपनीमधील नुकतीच लागलेली नोकरी सोडून तिने सामाजिक क्षेत्रात काम करण्याचा निर्णय घेतला. त्याअंतर्गत तिच्याकडे निर्माण टीममध्ये व्यवस्थापन आणि पब्लिसिटी या कामाची जबाबदारी आहे. आदिती ही उत्तम क्राफ्ट्स आणि पेंटीग करते.
मुळचा वाशीमचा स्वप्नील बोडखे (निर्माण ८) नुकताच सर्चमध्ये रुजू झाला आहे. स्वप्नीलचे आयसर, पुणे येथून जीवशास्त्रात पदवी आणि पदव्युत्तर शिक्षण झाले आहे. नुकतेच स्वप्नीलने सर्चमध्ये आदिवासी आरोग्य विभागासोबत कामाला सुरुवात केली आहे. गडचिरोलीतील आदिवासी भागांतील संसर्गजन्य रोगांवर मुखत्वे संशोधन करणे ही त्याची मुख्य जबाबदारी असून निर्माण उपक्रमाच्या डेटा अ‍ॅनॅलिसिसच्या कामातही मदत करतो. अँटिबायोटिक्स रेझिस्टन्स हा त्याच्या जिव्हाळ्याचा प्रश्न आहे.
आदिती आणि स्वप्नील त्यांच्या पुढील प्रवासासाठी खूप साऱ्या शुभेच्छा!

‘कुमार निर्माण’ची सांगता

नुकतीच कुमार निर्माणला पाच वर्षे पूर्ण झालीत. शालेय वयीन मुलांच्यात मानवी मूल्ये रुजावीत या उद्देशाने डॉ. अभय बंग (नायना) आणि श्री. विवेक सावंत यांच्या मार्गदर्शनाने हा उपक्रम सुरु झाला होता हे तुम्हा सर्वांना ठाऊक आहेच. मुलांसोबत काम करण्याची आवड असणारे आणि वय वर्ष १८ पूर्ण असलेले निमंत्रक शोधून, त्यांना प्रशिक्षित करून ते त्यांच्या ठिकाणी १० ते १२ शालेयवयीन मुला-मुलींचा एक संघ तयार करत. हा संघ वर्षभर कुमार निर्माण अंतर्गत कार्यरत असे.
कुमार निर्माण अंतर्गत पाचव्या वर्षात महाराष्ट्रभरात १०० निमंत्रक, १०७ संघ आणि त्यात १२८० मुले-मुली काम करत होते. आपल्या परिसरातील समस्या शोधून त्यावर काही उपाययोजना करणे असे या संघांच्या कृतिकार्यक्रमांचे स्वरूप असे. यात मुलांनी पक्ष्यांना पाणी ठेवण्यापासून ते गाव तंबाखूमुक्त करणे असे विविध कृतिकार्यक्रम केले. यातून त्यांच्यात न्याय, अनुकंपा, वैज्ञानिक दृष्टीकोन रुजणे अपेक्षित होते आणि सोबतच मुलांच्या ‘स्व’ चा विकास होणेही अपेक्षित होते.
या पाच वर्षांत कुमार निर्माण वेगवेगळ्या प्रकारे बहरलं आणि दरवर्षी एक-एक घर पुढे जात राहिलं. कुमार निर्माणला पाच वर्षे पूर्ण झालीत तर ठरवलेल्या उद्देशांच्या दिशेचा आपला प्रवास कसा सुरु आहे म्हणजे मुलांच्यात किती बदल घडतोय याचं मूल्यमापन करावं असं यावर्षी ठरलं. त्यानुसार कुमार निर्माणच्या टीमने (अमृत, प्रणाली आणि शैलेश) उपक्रमाचं मूल्यमापन मागील दोन महिन्यात केलं.
या अभ्यासात असं आढळलं की कुमार निर्माणमधील मुलं-मुली आणि कुमार निर्माणमध्ये नसलेले मुलं-मुली यांच्यात कुमार निर्माणच्या उद्दिष्टांच्या अनुषंगाने विशेष फरक पडलेला दिसत नाही आणि जो काही थोडा-थोडका बदल होतोय तो आपण करत असलेल्या प्रयत्नांच्या दृष्टीने पुरेसा नाहीये. अर्थात, या अभ्यासाच्या सर्व मर्यादांचं भान आपण ठेवलंच पाहिजे.
हा अभ्यास नायना, सावंत सर व इतर टीमसमोर मांडल्यानंतर असा निष्कर्ष निघाला की कुमार निर्माण सुरु करताना जे काही गृहीतक मनात ठेवून आपण सुरु केलं होतं ते गृहीतक पाच वर्षांनतर साध्य होताना दिसत नाहीये. म्हणजेच आपल्याला अशी कुठली सामाजिक बदलाची पद्धत गवसली नाहीये की ज्यातून ठरवलेली उद्दिष्ट साध्य होतील. त्यामुळे चर्चेअंती असं ठरवण्यात आलं की पाच वर्षांत आपल्या झालेल्या शिक्षणासोबत या वर्षापासून कुमार निर्माण उपक्रम थांबवावा.
या पाच वर्षांत बऱ्याच निर्माणींची मदत कुमार निर्माणसाठी खुप मोलाची ठरली. कधी निमंत्रकाच्या स्वरुपात, कधी निमंत्रक कार्यशाळा, कधी मुलांची कार्यशाळा तर कधी गटांच्या भेटी अशा बऱ्याच वेळी तुम्ही आमच्या सोबत होतात. वर म्हटल्याप्रमाणे तुमचाही आजपर्यंत कुमार निर्माण उपक्रमाशी येन-केन प्रकारे संबंध आलेला आहेच. त्यामुळे कुमार निर्माण उपक्रम या वर्षापासून थांबवण्यात येत आहे हा निर्णय तुम्हाला कळवावा म्हणून हा खटाटोप!
कुमार निर्माणशी कामासोबतच भावनिक जिव्हाळा असल्याने थोडा काळ हे सर्व जड जाईल परंतु गेल्या तीन वर्षांच्या कामातून प्रचंड शिक्षण झालं आहे आणि ही तीन वर्षं मनापसून काम केल्याचं समाधानही आम्हा सर्वांना नक्कीच आहे.
उपक्रम बंद होत असला तरी कुमार निर्माणच्या निमित्ताने जोडल्या गेलेले आपल्यातले बंध असेच कायम ठेवूया या आशेसह!
तुमचे,
प्रणाली व शैलेश
कुमार निर्माण टीम


Sagar Bendre joins Seva Mandir

Sagar Bendre (NIRMAN 7) from Pune district has recently joined Seva Mandir, an organization in Udaipur district of Rajasthan. Sagar has studied electrical engineering and holds a keen interest in green energy and appropriate technology. He is telling us about the program and his decision…

“Last year I worked with BAIF in Betul district of Madhya Pradesh on renewable energy application. My perspective regarding appropriate technology broadened in the course of fellowship. I realized that the development of appropriate technology is as important as financial inclusion or social mobilization for that technology. In the present scenario, each stage is isolated from each other. Let’s see an example of solar product market - there are hundreds of manufacturers and long marking chain working in this sector; innovation is also magnificent. But the question is does that reach to the last person who needs it the most?
In the search of right place to work I ended up in an organization Seva Mandir in Udaipur district of Rajasthan. Seva Mandir has been working in the diverse themes like building a village institution, natural resource management, youth program, education and health, etc. from last 51 years. My work is with ‘Udaipur Urja’ initiative which is a community-owned social enterprise incubated by Seva Mandir from 2014. ‘Udaipur Urja’ is developing a unique ecosystem to reach the last mile and connect communities to technology & market-based solution. The primary focus of the initiative is livelihood generation, environment protection and women empowerment. Specifically, ‘Udaipur Urja’ is now working in rural villages to build an ecosystem of improved cook stove and solar product dissemination. The carbon crediting is been used in cook stove project.
I am working with 71 women entrepreneurs covering nearly 12,500 households of 157 villages of Kherwara block. My primary role is block level management of cook stove monitoring, solar business and agriculture procurement centre. Along with this, I am also designing a solar pump social business model, customized solar solutions to the electrified households, and decentralized solar & cook stove repair centres.
The block, I am working in, is primarily populated by the tribal community who are small and marginal farmers. Households are scattered over hilly terrain. Agriculture is the only hope of livelihood. So migration is very prevalent; caste & gender discrimination, economic inequality seems to be major barriers.
It is an enriching experience to learn & explore the different perspectives regarding technology use for a positive social change at the grassroots level.”
Best wishes to Sagar for his future endeavour!

Sagar Bendre, NIRMAN 7



Prachi Makde started working with Sondara Gurukulam

Prachi Makade of NIRMAN batch 7 has worked in Orissa with a tribal residential school for last one year. She has recently started working with Sondara Gurukulam, Beed. Let’s hear about her fellowship experience, and role at Gurukul…s

          “I recently completed my SBI Youth for India fellowship (2017-18). During the fellowship, I was assigned the partner NGO Gram Vikas, Orissa. Gram Vikas has 4 residential schools with a capacity to teach 500+ children coming from 200+ tribal villages of 3 districts of Orissa. I chose to work in Thaumul Rampur block of Kalahandi district. The route to my location passes through a thick dense forest in Karlapat sanctuary. This rich flora and fauna makes this location serene and beautiful. Amidst, all this beauty lays some harsh realities of poor education, health and communication facilities. The closest location from the school to access even 2G data is 12 kms away.
          My project was to introduce alternative methods of teaching with a focus on activities and project-based learning. The objective of my project was to create a fun learning atmosphere and to bring creativity, collaboration, communication and critical thinking in the classroom. Initially, I faced a lot of language barrier as the textbook language was Oriya and the local dialect was totally different. I learned to speak Oriya in 3 months which helped me to work with the teachers and to communicate with the people there. Being brought up in a city I never had an exposure to such grassroot level realities. The whole year changed my way of looking at life. I started finding joy in small things. I got to explore myself and enhance my comfort zone. I learned to never give up, no matter how tough the situation is. I realized working hard, making money is all we do for ourselves. Working for others gives me happiness. I started enjoying my work more.
          With that, I decided to continue my journey in the education sector. I want to work on something which will help build a responsible generation and help in holistic development of an individual. For which, I am still exploring.
          Recently I have joined Sodara Gurukuam, a residential school, 40 km from Beed. I have been here for a month before my fellowship. It is like coming back to second home. Sondara Gurukulam is a unique school in Marathwada which aims to provide a value based education along with modern day skills to its students. I have started my work with the library to enhance students’ interest in reading. We were having fewer library resources available in our school. We launched a campaign on Pratham’s ‘Donate-a-Book’ page and managed to gather books worth INR 13500.
          Various activities like storytelling, group reading and shared reading are conducted on daily basis in our library. The other thing I am working on is strengthening the student committees like media committee, discipline committee, art committee etc. We are planning to run our school radio through media committee. I am also helping the students from weaker class in mastering the basics with a major focus on language.
          The students, here, are very curious and keen; I get bombarded by questions every now and then. At times there are questions whose answers I don’t have and I am working on it. I am trying to find the answers to their quest, and my quest also.”
To know more about Sondara Gurukulam visit- http://www.sondara.in

Prachi Makade, NIRMAN 7

प्रियांकाला Learning Companions Fellowship

नागपूरमधल्या शिक्षणापासून वंचित असलेल्या मुलांना शिक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी Learning Companions Fellowship दिली जाते, या फेलोशिप अंतर्गत प्रियंका घरात (निर्माण ८) हिने कामाला सुरुवात केली आहे. मुळची नागपूरची असलेली प्रियंका शिक्षणाने इलेक्ट्रीकॅल इंजिनीअर आहे.
या फेलोशिप अंतर्गत शाळाबाह्य मुलांच्या प्रश्नाची गंभीरता विचारात घेऊन शिक्षणापासून वंचित मुलांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासोबतच, नवीन उपक्रमाद्वारे शिक्षणाविषयी मुलांमध्ये आवड आणि गोडी निर्माण करणे, मुलांच्यासामाजिक  अडचणी समजून घेऊन त्यावर उपाय शोधणे, मुलांची मानसिक स्थितीचा विचार करून त्यांना योग्य ती मदत कशी करता येईल यासाठी प्रयत्न करणे या सगळ्या प्रश्नांवर प्रियंकाचे काम सुरू झाले आहे. या व्यतिरिक्त मुलांची सामाजिक, आर्थिक, मानसिक स्थिती लक्षात घेऊन अभ्यासक्रम तयार करण्याच्या कामात पण प्रियंकाचा सहभाग असणार आहे.
प्रियंकाला पुढील वाटचालीसाठी सदिच्छा!

प्रियंका घरात, निर्माण ८

कल्पतेश देशमुखचे स्नेहालय संस्थेसोबत काम सुरु

अनाथ, एच.आय.व्ही. / एड्स बाधित तसेच झोपडपट्टीतील मुलांचा सांभाळ, संगोपन व उपचार करून त्यांना समाजाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी मागील ३० वर्षापासून स्नेहालयही संस्था अहमदनगर येथे काम करत आहे.
मुख्यत्वे लहान मुले आणि महिला यांना विचारात घेऊन ‘स्नेहालय’ संस्थेचे बाल संगोपन, समुपदेशन, शिक्षण, आरोग्य, रोजगार, इ. असा विविध १९ प्रकल्पाच्या माध्यमातून काम सुरु आहे. जळगाव जिल्हातील चाळीसगावचा कल्पतेश देशमुख (निर्माण ८) याने नुकतीच स्नेहालय संस्थेसोबत कामाला सुरुवात केली आहे. कल्पतेशचे सामाजिक काम या विषयात पदव्युत्तर शिक्षण (एम.एस.डब्लू.) झालेले आहे.
कल्पतेशकडे दत्तक संगोपनाची संकल्पना समाजात समजावून सांगणे, बाळ दत्तक घेवू इच्छिणाऱ्या कुटुंबांची योग्य ती तपासणी करणे, पालकांचे व बालकांचे समुपदेशन करणे अशी महत्वाची जबाबदारी असणार आहे.
कल्पतेशला पुढील वाटचालीसाठी सदिच्छा!

कल्पतेश देशमुख, निर्माण ८
                                                                                                        deshmukhkalptesh@gmail.com

मनोज कुईटे व सदानंद कुरुकवाड पानी फाउंडेशनमध्ये रुजू

महाराष्ट्राला दुष्काळमुक्त करण्याच्या उद्देशाने पानी फाऊंडेशन ‘वॉटर कप’ ही पाणलोटाच्या कामांची स्पर्धा गावागावांमध्ये आयोजित करते. पहिल्या वर्षी (२०१६) ३ तालुक्यांत, दुस-या वर्षी (२०१७) ३० तालुक्यांत, तिस-या वर्षी ७५ तालुक्यांत ही स्पर्धा आयोजित केली गेली होती. २०१९ ची चौथी वॉटर कप स्पर्धा विदर्भ, मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र आणि पश्चिम महाराष्ट्रातील ७६ तालुक्यांमध्ये आयोजित केली जाणार आहे. पूर्वीपासून अनेक निर्माणी पानी फाउंडेशन सोबत कार्यरत आहेत. यातच भर पडली आहे मनोज कुईटे (निर्माण ६) व सदानंद कुरूकवाड (निर्माण ५) यांची.

           मनोजने चिखलदरा तालुक्याचा (जिल्हा अमरावती) समन्वयक म्हणून जबाबदारी स्वीकारली आहे. प्रत्यक्ष तालुक्यात राहून व गावागावांत फिरून स्पर्धेबाबत माहिती देणे, स्पर्धेत सहभाग घेण्यासाठी गावांना प्रेरित करणे, गावक-यांच्या प्रशिक्षणाचे नियोजन करणे, प्रशासन व गाव यातील दुवा म्हणून सक्रिय राहणे, गावे पाणीदार व्हावीत यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करणे हे तालुका समन्वयकांचे काम आहे.

           सदानंद कुरूकवाड याने कळमनुरी (जिल्हा हिंगोली), जिंतूर व गंगाखेड (जिल्हा परभणी), भोकर व लोहा (जिल्हा नांदेड) या तालुक्यांचा प्रोडक्शन मॅनेजर म्हणून जबाबदारी स्वीकारली आहे. तालुक्याच्या टीम्सना तालुक्यात सुरळीतपणे काम करता यावे म्हणून सक्षम व्यवस्थापन करणे हे प्रोडक्शन मॅनेजर्सचे काम आहे.
या दोघांना व स्वयंसेवक म्हणून काम करू इच्छिणा-या इतर निर्माणींना मनापासून शुभेच्छा!

पानी फाऊंडेशनबद्दल अधिक माहितीसाठी: https://www.paanifoundation.in/mr/
                                                                                                                            
स्त्रोत: निखिल जोशी, निर्माण ४

Vowels of the People Association

प्रफुल्ल शशिकांत (निर्माण ५), आकाश भोर (निर्माण ५), ऋतुजा जेवे (निर्माण ७) हे आपले निर्माणी मित्रमैत्रिणी वंचित समाजातील संस्था व तरुण यांच्यासोबत काम करण्यासाठी ‘व्होव्हेल्स ऑफ द पिपल असोसिअशन’ या संस्थेची सुरुवात केली. त्यांच्या संस्थेबद्दल आणि कामाबद्दल सांगतोय आकाश...

“प्रिय मित्रमैत्रिणींनो,
काही महिन्यापूर्वी आम्ही आम्हाला पुढे काय काम करायचे आहे, हे ठरवत होतो. आतापर्यंत केलेल्या कामाचा अनुभव, आमची मूल्ये, क्षमता, स्वप्ने, आणि मित्र व मार्गदर्शक व्यक्तींसोबत केलेल्या चर्चेतून आम्हाला हे ठरवण्यात मदत झाली. आम्ही “Vowels of the People Association” या नावाने सेक्शन ८ अंतर्गत ना-नफा तत्वावर चालणाऱ्या कंपनीची नोंदणी केली आहे.

पार्श्वभूमी
महाराष्ट्रातील सामाजिक व राजकीयदृष्ट्या शोषित व वंचित समाजासाठी ग्रामीण व निमशहरी भागात अनेक संस्था, संघटना आणि कार्यकर्ते स्वयंप्रेरणेने काम करत आहेत. त्यांना अधिक परिणामकारक सामाजिक बदलासाठी आवश्यक ज्ञान, कौशल्ये, आर्थिक निधी व इतर संसाधनांची कमतरता जाणवते. या प्रकारची संसाधने विशेषतः शहरी भागात किंवा काही विशिष्ट सामाजिक वर्गाकडे एकवटलेली दिसतात. किमान महत्वाच्या विविध बाबी त्यांच्यापर्यंत नेण्याची गरज आहे. त्याच बरोबर या भागातील सामान्य तरुणांचे विविध प्रश्न व त्यांचे भावविश्व याबाबत त्यांच्याशी संवाद करण्यासाठी, त्यांना मदत करण्यासाठी आम्ही कटिबद्ध असावे असे वाटते. थोडक्यात, विकासाची प्रक्रिया अधिक विकेंद्रित, मूल्याधिष्ठित आणि लोकशाही पद्धतीने होण्याकरिता मागास भागातील आणि वर्गातील तरुण व संस्थांना अधिक सजग व सक्षम करणे याला आम्ही मिशन म्हणून पाहतो आहोत.
कामाचे स्वरूप
आमचे उद्दिष्ट्य साध्य करण्यासाठी आम्ही तीन प्रकारे काम करत आहोत.
१.     संस्थात्मक क्षमता विकास
संस्था/ संघटनांचे प्रशिक्षण, मार्गदर्शन आणि संस्थात्मक व्यवस्थापनात मदत करणे
२.     युवक-युवती विकास
युवकांसाठी प्रशिक्षण शिबिरे आणि सत्रांद्वारे त्यांची स्व-ओळख, स्वप्ने, ध्येय याबाबत संवाद करणे आणि त्यासाठी आवश्यक ज्ञान, कौशल्ये देणे.
३.     शिक्षकांचे प्रशिक्षण
शिकणे-शिकविणे हे आनंददायी होण्यासाठी शिक्षकांचा कौशल्य विकास
आमचे काम सुरु झाले आहे!
मागील सहा महिन्यात आम्ही खालील संस्थांसाठी काम करू शकलो/ कसे काम करता येईल याबाबत चर्चा करत आहोत-

१.     सोनदरा गुरुकुलम, बीड
२.     स्नेहालय, अहमदनगर
३.     ज्ञानसंपदा, अहमदनगर
४.     एम.एल.ढवळे मेमोरिअल ट्रस्ट, भोपोली
५.     स्नेहदीप जनकल्याण फाउंडेशन, पुणे
६.     पानी फाउंडेशन
७.     स्वच्छ, पुणे
८.     वर्धिष्णू, जळगाव
९.     योगेश्वरी शिक्षण संस्था, बीड

या काळात आम्ही एकूण २१ प्रशिक्षण कार्यशाळा घेऊन ह्या संस्थांना मदत केली.
आमच्या कामाबद्दल तुम्ही अधिक येथे वाचू शकता: http://vopa.in/work-reports/
सध्या या कामात पूर्णवेळ आम्ही तिघे असलो तरी, निर्माणचे अनेक मित्रमैत्रिणी प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्षपणे या कामाशी जोडले गेले आहेत. राही, सायली, सनत, सुनिलकाका, केदार, वेदवती, सारिका, निखिल, रविकांत ही त्यातील मुख्य नावे. यांच्या मदतीशिवाय हे धाडसाचे पाउल उचलणे खरच कठीण होते.
सध्या संस्थेचे कार्यालय कोथरूड, पुणे येथे आहे. आम्हाला भेट द्यायला नक्की या. जरी कार्यालय पुण्यात असले तरी कामानिमित्त आम्ही सध्या अहमदनगर, बीड येथेच खुपदा असतो. पुढील वाटचाल हळूहळू स्पष्ट होईल.
या कामाचे आर्थिक गणित कसे असेल याविषयी पूर्ण स्पष्टता अजून आलेली नाही. आर्थिक मदतीच्या शोधात आहोतच. मात्र सुरवातीचे एक-दोन वर्ष आपल्या मित्र परिवाराकडून मिळणाऱ्या देणग्यांवर व संस्थांकडून मिळणारे काही सेवामुल्य यांवरच अवलंबून असू असे दिसते. या काळात आम्ही केलेल्या प्रत्यक्ष कामातूनच संस्थेची ओळख निर्माण होईल व त्याबळावर पुढील आर्थिक घडी बसेल असा विश्वास वाटतो.

मदतीसाठी आवाहन
कोणतेही काम सुरवातीच्या काळात उभे राहण्यासाठी खूप मदतीची गरज असते. तुम्ही वेळ, पैसा, वस्तू, संसाधने, संपर्क इ. अनेक प्रकारे सहकार्य करून या कामात हातभार लावू शकता.
या कामात पुढील एक वर्षासाठी रु. ५०० प्रती महिना किंवा अधिक रकमेची देणगी देऊन आपणही हातभार लावावा, अशी विनंती.

स्त्रोत: आकाश भोर, निर्माण ५
                                                                                                                    akashdbhor@gmail.com