'अर्थपूर्ण जीवनाचा समाजात शोध' घेण्यासाठी २००६ साली डॉ. अभय आणि डॉ. राणी बंग यांनी तरुणांसाठी विकसित केलेली शिक्षणप्रक्रिया म्हणजे 'निर्माण'...

समाजात सकारात्मक बदल घडवून आणण्यासाठी विविध समस्यांचे आव्हान स्वीकारणा-या व त्याद्वारे स्वत:च्या आयुष्याचा अर्थ शोधू इच्छिणा-या युवा प्रयोगवीरांचा हा समुदाय...

'मी व माझे' याच्या संकुचित सीमा ओलांडून,त्यापलीकडील वास्तवाला आपल्या कवेत घेण्यासाठी स्वत:च्या बुद्धीच्या,मनाच्या व कर्तृत्वाच्या कक्षा विस्तारणा-या निर्माणींच्या प्रयत्नांचे संकलन म्हणजे "सीमोल्लंघन"!

निर्माणबद्दल अधिक माहितीसाठी - http://nirman.mkcl.org; www.facebook.com/nirmanforyouth

Tuesday, 24 December 2013

निर्माणीच्या नजरेतून...

पुणे मनपाचा स्तुत्य उपक्रम... स्तनपानासाठी शिवाजीनगर बस स्थानकावर वेगळी खोली...
छायाचित्र: यशस्विनी पाटील, yashup2006@gmail.com

बाटली आडवी !

बिटरगाव बु. (ता. उमरखेड, जि. यवतमाळ) येथील शासनमान्य देशी दारूचे दुकान मतदानाद्वारे हटविण्यात महिला यशस्वी झाल्या.
गेल्या दोन वर्षापूर्वीपासून मन्याळी गावात संतोष व जयश्रीने ठाणेदार देवकते यांच्या मदतीने दारू (हातभट्टी) बंदीची मोहीम सुरू केली. मन्याळी गावात हातभट्टीची दारू बंद झाली. याच पद्धतीने पोलीस स्टेशन बिटरगाव अंतर्गत येणाऱ्या ३२ गावांत हातभट्टीची दारू बंद केली गेली. परंतु शासनमान्य देशी दारूच्या दुकानातून काही लोक दारू पिऊन येत होते. हे थांबवणं मोठं आव्हान होतं. यासाठी देशी दारूचे दुकान हटविण्यासाठी प्रयत्न सुरू केले गेले. दारूच्या परिस्थितीबद्दल बोलताना संतोष म्हणाला, “बिटरगावातील दारूच्या दुकानावर आठ ते दहा खेड्यांतील दारू पिणारे लोक रांगा लावत होते. या गावातही पिणार्‍यांचं प्रमाण वाढलं. चौदा-पंधरा वर्षाची मुलंदेखील दारूच्या आहारी चालली होती.”
दारूबंदीसाठी मतदान करण्यास येणाऱ्या स्त्रिया
आजूबाजूच्या गावातील दारूबंदी झाली त्यामुळे बिटरगावात महिला कार्यकर्त्या, ठाणेदार व काही कार्यकर्त्यांनी दारू बंदीची चळवळ राबवण्याचा विचार व्यक्त केला. चळवळ उभी राहिली. आडव्या बाटलीसाठी मतदान घेण्यात आले व ९६% मतदानाने महिला विजयी झाल्या. यासाठी आमदार, तहसीलदार, ठाणेदार व बिटरगावातील महिला कार्यकर्त्यांसह, अ‍ॅटो चालक संघटना, ग्रामपंचायत आदीनी सहकार्य केले.

स्त्रोत – संतोष गवळे, sgawale05@gmail.com   

गडचिरोलीतील दुर्गम भागत स्वखुशीने आरोग्य सेवा देणाऱ्या तरुण डॉक्टरांचा गौरव

श्री सुरेश शेट्टी यांच्यासोबत विठ्ठल, विक्रम व रामानंद
वैद्यकीय अभ्यासक्रमांतर्गत विद्यार्थ्यांना शिक्षणानंतर १ वर्ष सरकारी आरोग्य केंद्रांवर सेवा देणे अपेक्षित आहे. पण सहसा ही सेवा न देता, त्यातून काहीतरी पळवाट काढण्याचा अनेक विद्यार्थ्यांचा प्रयत्न असतो.
पण याच्या अगदी उलट असे काही डॉक्टर आहेत, जे स्वखुशीने अशा अतिदुर्गम गावांमध्ये सेवा देतात. अशा गडचिरोली मधील दुर्गम, नक्षलप्रभावित आदिवासी गावात स्वतःहून पोस्टिंग मागून काम केलेल्या ९ डॉक्टरांचा आरोग्य मंत्री श्री. सुरेश शेट्टी यांच्या हस्ते गौरव करण्यात आला. १८ डिसेंबर २०१३ रोजी नागपूर मध्ये हा कार्यक्रम पार पडला. यावेळी या तरुण डॉक्टरांचा शाल श्रीफळ देवून सत्कार केला गेला. कार्यक्रमाला आरोग्य सचिव, आरोग्य संचालक, अतिरिक्त आरोग्य संचालक, आणि ६ विभागांचे उप आरोग्य संचालक अशा वरिष्ठ शासकीय अधिकाऱ्यांची उपस्थिती होती.
सत्कार झालेल्यांमध्ये निर्माणच्या सचिन बारब्दे, विठ्ठल साळवे,  विक्रम सहाने, रामानंद जाधव, शिवप्रसाद थोरवे, स्वाती देशमुख, युगंधरा काटे, आरती बंग, आणि पवन मिल्खे यांचा समावेश होता. यावेळी या डॉक्टरांची मुलाखत घेवून त्यांना कामादरम्यान आलेले अनुभव, अडचणी जाणून घेण्यात आल्या. कार्याक्रमची सांगता सहभोजनाने झाली.
दुर्गम भागात असलेली वैद्यकीय सेवाची नितांत गरज आणि या कामात तरुण डॉक्टरांच्या योगदानाचे महत्व याची शासन दरबारी असलेली जाणीव या कार्यक्रमामुळे उधृत झाली. उत्तरोत्तर अशा डॉक्टरांची संख्या वाढून वैद्यकीय सेवा जनसामान्यांपर्यंत पोहोचण्याच्या प्रकीयेतील हे एक सक्रीय पाउल ठरावे अशी आशा करूया!


स्रोत : विक्रम सहाने,langs.vs@gmail.com

दंतेवाड्यातील SRI पद्धतीचा आगळावेगळा प्रयोग यशस्वी

Prime Minister’s Rural Development Fellow म्हणून छत्तीसगढ मधील दंतेवाडा प्रशासनासोबत कार्यरत असणाऱ्या आकाश बडवे (निर्माण ४) याने दंतेवाड्याच्या शेतकऱ्यांसोबत एक आगळावेगळा प्रयोग नुकताच पूर्ण केला. या प्रयोगाची थोडक्यात पार्श्वभूमी अशी: दंतेवाड्यात सिंचनाची अनुपलब्धता, तसेच चराईबंदी नसल्यामुळे फक्त खरीप हंगामात पावसाच्या भरवशावर मुख्यतः भाताची शेती केली जाते. छिडकावा (broadcasting) किंवा रोपा (transplantation) पद्धतीने भात लावला जातो. मात्र या दोन्ही पद्धतींनी उत्पादन खूप कमी येते. यावर उपाय म्हणून खात्रीने उत्पादन वाढवणाऱ्या SRI (System of Rice Intensification) पद्धतीचा प्रयोग या खरीप हंगामात करण्यात आला.
या प्रयोगांतर्गत कृषी विभागाच्या कर्मचाऱ्यांना या पद्धतीने लागवड करण्याचे प्रशिक्षण देण्यात आले. या कर्मचाऱ्यांनी गावागावात शेतकऱ्यांसाठी प्रशिक्षण शिबीरे घेतली. ही पद्धती वापरण्यास प्रोत्साहन म्हणून जिल्हा प्रशासनामार्फत शेतकऱ्यांना तारांचे कुंपण देण्याची घोषणा करण्यात आली. या पद्धतीने लागवड करण्यास तयार २७० शेतकऱ्यांना कृषी विभागामार्फत प्रत्यक्ष शेतावर मार्गदर्शन करण्यात आले. या शेतकऱ्यांनी हायब्रीड बियाणे न वापरता पारंपारिक बियाणे वापरावे, तसेच रासायनिक खते / कीडनाशके वापरू नयेत म्हणून प्रोत्साहन देण्यात आले. याचबरोबरीने जैविक खते / कीडनाशके कसे बनवावेत याचेही प्रशिक्षण देण्यात आले. या पद्धतीचा खूपच सकारात्मक परिणाम झाल्याचे निरीक्षण आकाश नोंदवतो. बहुतेक शेतांमध्ये दरवर्षीपेक्षा ५०%-१००% उत्पादन वाढल्याचे, तसेच छिडकावा पद्धतीच्या तुलनेत हे उत्पादन खूपच वाढल्याचे आकाश नमूद करतो. दंतेवाड्यातील बहुतेक शेतकरी स्वतःपुरते धान पिकवतात, मात्र ज्या शेतकऱ्यांना धान विकण्याची इच्छा आहे त्यांना बचत गटांमार्फत मार्केटिंगसाठी प्रशासन मदत करणार आहे. या उत्पादन वाढीचा दाखला देऊन येत्या खरीपमध्ये ही पद्धत जास्तीत जास्त शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्याचा प्रशासन प्रयत्न करणार आहे. आकाश आणि त्याच्या टीमचे हार्दिक अभिनंदन !

स्त्रोत – आकाश बडवे, akashsbadave@gmail.com

Fan साठी लागणाऱ्या विजेची बचत करणारे पाउल !

मयूर सरोदेने (निर्माण ४) सुरू केलेल्या REnergize Eco-Planet कंपनीने Energy Efficient Ceiling Fan ची नाशिक जिल्ह्यासाठी Distributorship घेतली आहे. Versa Drive नावाच्या कंपनीने तामिळनाडू मध्ये Superfan नावाने या Fan ची Maufacturing Factory काही महिन्यांपूर्वी सुरु केली आहे. सध्या घराघरामध्ये जे Ceiling Fan वापरले जातात ते बहुतकरून ७५ W चे असतात. बहुराष्ट्रीय कंपन्यांचे जे काही 5 Star Energy Efficient Ceiling Fan बाजारात मिळतात ते सुद्धा ६० W किंवा ५० W चे असतात. परंतु महाग असल्यामुळे ते बहुतेक ऑफिसमध्ये किंवा Factory मध्ये असतात.

कंपनीच्या दाव्यानुसार Superfan हे केवळ ३५ W एवढी उर्जा वापरून इतर नामांकित Fan एवढीच Air Delivery देतात. या Fans चं Packing Material सुध्दा Recycle केलं जाऊ शकतं. यामध्ये Plastic किंवा Thermocole चा वापर केलेला नाही. Inveter वर जेव्हा हे Fan वापरले जातात तेव्हा यामधून आवाज येत नाही. हे Fan बनवतांना BLDC (Brushless DC) Motor वापरलेली असल्यामुळे हे Highly Energy Efficient असे आहेत. शिवाय या Made in India Superfan चा Power Factor ०.९ असल्यामुळे सोलर प्रणाली मध्ये हे खुपच चांगल्या पद्धतीने वापरले जाऊ शकतात.

सध्या चालू असलेल्या गावागावामध्ये सोलर लाईट पुरवण्याबरोबरच सोलर वर चालणारा Fan सुध्दा पुरवण्याचे ठरवले आहे. त्याचप्रमाणे पारंपारिक Fan ला पर्याय म्हणून हा Fan वापरल्यास विजेची भरपूर प्रमाणात बचत होते.


स्त्रोत- मयुर सरोदे, mayursarode17@gmail.com


सामाजिक फेसबुक !

डॉ. प्रियदर्श तुरे व सहकाऱ्यांनी मिळून ‘investment in humans’ (i2h) ही संस्था सुरू केल्याचे आपण जाणतोच. या संस्थेचे वेब पोर्टल आकार घेत आहे. आपला वेळ, पैसा किंवा कौशल्ये समाजाच्या उपयोगी यावीत अशी तळमळ अनेकांना वाटत असते. मात्र हे कसे करता येईल हे काही कळत नाही. याउलट अनेक सामाजिक कामे करणारे गट व NGOs यांना स्वयंसेवक, काही कौशल्ये तसेच आर्थिक मदतीची गरज असते. या दोघांना थेट सामोरासमोर आणण्याचे i2hworld.com हे पोर्टल करणार आहे.
फेसबुकप्रमाणेच या पोर्टलवरदेखील प्रत्येक व्यक्ती / संस्थेला आपले प्रोफाईल उघडता येणार आहे. आपल्या आवडीचे कार्यक्षेत्र / भौगोलिक ठिकाण टाईप केल्यानंतर त्या क्षेत्रात काम करणाऱ्या संस्थांची यादी दिसणार आहे. स्वयंसेवकांना व देणगीदारांना एका क्लिकवर तशी गरज असणाऱ्या संस्थांची यादी दिसणार आहे. तर संस्थांनादेखील आपल्या उपक्रमांबद्दल घोषणा करून स्वयंसेवकांना सहभागी होण्यासाठी आवाहन करता येणार आहे.
येत्या डिसेंबरमध्ये या पोर्टलचे टेस्टिंग होणार असून यादरम्यान १०० हून अधिक संस्था व १००० हून अधिक युझर्स यांच्यासोबत हे टेस्टिंग करण्याचा प्रियदर्श व सहकाऱ्यांचा विचार आहे. आवश्यक सुधारणा केल्यानंतर हे पोर्टल जानेवारी मध्ये सुरू होईल. याआधी तुम्हाला उत्तम सामाजिक काम करणारे गट / संस्था माहित असल्यास त्याबद्दलची माहिती http://i2hworld.org/wp-content/uploads/2013/12/i2h-NGO-Subscription-Form-final.pdf या फॉर्मद्वारे भरून पाठवण्याचे आवाहन प्रियदर्शने केले आहे.


स्त्रोत- डॉ. प्रियदर्श तुरे, gracilis4@gmail.com

निर्माणीच्या नजरेतून...

अभ्यासाची खोली माझी!!!

छायाचित्र: डॉ. स्मिता तोडकर, smt.todkar@gmail.com